Созақ ауданында халықтың әлеуметтік жағдайын жақсарту бағытындағы жұмыстардың өзегінде тұрғындарды тұрақты жұмыспен қамту, жаңа кәсіптерге баулу және азаматтардың өз табысын арттыруына мүмкіндік жасау міндеттері тұр. Бүгінде еңбек нарығындағы өзгерістерге байланысты тек жұмыс орындарын көбейту жеткіліксіз. Қолда бар мүмкіндіктерді тиімді пайдалана алатын, заманауи талаптарға сай білімі мен кәсіби дағдысы бар мамандарды қалыптастыру да маңызды.
Ауданның әлеуметтік-экономикалық дамуы ең алдымен тұрғындардың тұрмысынан көрінеді. Халықтың тұрақты табысы көбейген сайын отбасылардың әлеуметтік жағдайы жақсарып, тұтыну мүмкіндігі артады. Сонымен бірге жергілікті жерде кәсіпкерлік белсенділік күшейіп, жаңа қызмет түрлері пайда болады. Осы тұрғыдан алғанда жұмыспен қамту мәселесі экономикалық көрсеткіш қана емес, халықтың өмір сапасын айқындайтын негізгі бағыттардың бірі.
Ауылдық жерлерде еңбекке қабілетті азаматтарға мүмкіндік берудің тиімді жолдарының бірі – шағын кәсіпкерлікті дамыту. Өз кәсібін бастаған тұрғын жергілікті жерде табыс көзін қалыптастырып қана қоймай, басқа азаматтарды да жұмысқа тарта алады. Бұл ауыл экономикасының ішкі әлеуетін пайдалануға, жергілікті өнім көлемін арттыруға және халықтың еңбекке деген қызығушылығын күшейтуге мүмкіндік береді.
Осы бағытта мемлекеттік қолдау тетіктерінің маңызы зор. «Ауыл аманаты» жобасы арқылы ауыл тұрғындарының кәсіп бастауына жағдай жасалып, жеңілдетілген қаржыландыру мүмкіндігі ұсынылуда. Бағдарламаға қатысқан азаматтар мал шаруашылығы, егіншілік, өндіріс, қызмет көрсету және басқа да салаларда жобаларын жүзеге асыруға мүмкіндік алып келеді.
Кәсіпкерлікке қолдау көрсетудің басты нәтижесі – тұрғынның өз еңбегі арқылы табыс табуына жол ашу. Бір азаматтың бизнес бастауы уақыт өте келе бірнеше жұмыс орнының құрылуына әкелуі мүмкін. Мұндай кәсіптер көбейген сайын ауылдағы экономикалық белсенділік те артады.
Халықтың табысын көбейту мәселесі «2029 жылға дейінгі халықтың кірісін арттыру бағдарламасының» мақсаттарымен де үндеседі. Тұрақты жұмыс, кәсіпкерлік бастама, кәсіби біліктілікті жетілдіру және жаңа табыс көздерін қалыптастыру – азаматтардың кірісін ұзақ мерзімде арттырудың негізгі жолдары.
Бұл ретте адамның өз мүмкіндігін дұрыс бағалап, еңбек нарығындағы сұранысқа бейімделуі маңызды. Қазіргі таңда белгілі бір мамандықты меңгеріп қана қою жеткіліксіз. Заманауи жұмыс берушілер кәсіби біліммен бірге цифрлық сауаттылықты, жауапкершілікті, жаңа технологиямен жұмыс істей білуді және бірнеше бағытта қызмет атқара алатын икемділікті талап етеді.
Сондықтан әртүрлі салалар бойынша кадрларды даярлаудың жаңа моделін енгізудің маңызы артып отыр. Мұндай тәсіл білім беру мен нақты еңбек нарығының арасындағы байланысты күшейтуге бағытталуы тиіс. Оқу бағдарламаларында жұмыс берушілердің қажеттілігі ескеріліп, теориялық біліммен қатар тәжірибелік дағдыларға басымдық берілгені тиімді.
Әсіресе жастарды еңбек нарығына ерте бейімдеу қажет. Мамандықты саналы таңдау, кәсіптік білім алу және алған білімін тәжірибеде пайдалану жас азаматтың болашағын нақты жоспарлауына мүмкіндік береді. Сұранысқа ие мамандықты меңгерген жас тұрақты жұмыс табуға ғана емес, кейін жеке кәсіп ашуға да мүмкіндік алады.
Кәсіптік даярлықтың тағы бір артықшылығы – жұмыссыз азаматтардың жаңа бағытқа ауысуына жол ашуы. Еңбек нарығында сұранысы аз мамандық иелері қысқа мерзімді оқу арқылы басқа кәсіпті меңгеріп, қайтадан жұмысқа орналасуына болады. Бұл жұмыспен қамту деңгейін арттырудың тиімді тетіктерінің бірі.
Жұмыс орындарының жергілікті жерде көбеюі көші-қон мәселесіне де әсер етеді. Тұрғындардың басқа өңірлерге кетуіне себеп болатын негізгі факторлардың бірі – тұрақты жұмыстың болмауы. Егер азамат өз ауданында лайықты еңбек орнын тауып, табысын арттыра алса, туған жерінде қалуға деген мүмкіндігі де жоғарылайды.
Сондықтан көші-қонды тұрақтандыру үшін тек демографиялық шараларға емес, экономикалық мүмкіндіктерге де көңіл бөлу қажет. Ауылда жұмыс орны, кәсіп бастауға жағдай және әлеуметтік инфрақұрылым болған жағдайда елді мекендердің өміршеңдігі артады.
Жұмыспен қамтумен бірге әлеуметтік қамтамасыз ету мәселесі де назарда болуы керек. Әлеуметтік осал топтарға қажетті мемлекеттік қолдау көрсетіле отырып, еңбекке қабілетті азаматтардың жұмысқа араласуына жағдай жасалғаны жөн. Тұрақты жұмыстың болуы адамның әлеуметтік жағдайын ұзақ мерзімге жақсартуға мүмкіндік береді.
Еңбек қауіпсіздігі де жұмыспен қамту саясатының ажырамас бөлігі. Жаңа жұмыс орны ашылды деген көрсеткіштің өзі жеткіліксіз. Сол жерде қызметкердің денсаулығы мен өміріне қауіп төнбейтін жағдай жасалуы қажет. Әсіресе өндіріс, құрылыс, ауыл шаруашылығы және техникалық жұмыстарда қауіпсіздік талаптарының сақталуы ерекше маңызды.
Қауіпсіз еңбек ортасын қалыптастыру жұмыс берушінің жауапкершілігін арттырады. Қызметкер де өз міндетін біліп, қауіпсіздік ережелерін сақтауы тиіс. Екі тараптың жауапкершілігі үйлескен кезде ғана еңбек өнімділігі жоғары әрі тұрақты жұмыс ортасы қалыптасады.
Еңбекке деген құрметті қалыптастыру да қоғам үшін маңызды. Еңбексүйгіштік – тек белгілі бір кәсіппен айналысу емес, өз ісіне жауапкершілікпен қарау, уақытты бағалау, кәсіби шеберлікті үнемі жетілдіру және нәтижеге ұмтылу. Осындай қасиеттерді жастар арасында кеңінен насихаттау олардың болашақтағы еңбек жолына оң ықпал етеді.
Халықтың кірісін арттырумен қатар, сол табысты тиімді басқару мәдениетін қалыптастыру да қажет. Қаржылық сауаттылық азаматтарға отбасы бюджетін жоспарлауға, қажетсіз шығындарды азайтуға және жинақ жасауға мүмкіндік береді. Ұзақ мерзімді мақсатқа қаржы жинау мәдениеті адамның әлеуметтік тұрақтылығын күшейтеді.
Осы тұрғыда «Келешек» бірыңғай ерікті жинақтау жүйесі туралы ақпараттандырудың да маңызы бар. Жинақтау мүмкіндіктерін білу азаматтардың болашаққа қаржылық жоспар құруына ықпал етеді. Әсіресе отбасы мен бала болашағына алдын ала қаражат жинау мәдениетін қалыптастыру әлеуметтік жауапкершілікті арттырады.
Аудан экономикасының дамуына инвестиция тарту да жаңа жұмыс орындарын қалыптастырудың маңызды көзі болып табылады. Инвестициялық жобалар іске қосылған кезде өндіріс көлемі ұлғайып, жаңа мамандарға қажеттілік пайда болады. Ал жергілікті тұрғындардың сол жұмыс орындарына орналасуы аудан экономикасындағы қаржы айналымының артуына әсер етеді.
Бұл жерде кадр даярлау мәселесі қайтадан алдыңғы орынға шығады. Инвестор үшін өндірісті орналастыратын аумақта қажетті мамандардың болуы маңызды. Сондықтан болашақ жобалардың бағытын ескере отырып, кадрларды алдын ала даярлау экономикалық жоспарлаудың тиімді құралы болмақ.
Ауыл шаруашылығы саласында да кәсіби мамандарға сұраныс бар. Заманауи техника мен технологияны меңгерген маман ауыл шаруашылығы өндірісінің өнімділігін арттыра алады. Мал шаруашылығында ветеринария, агрономия, техника және басқару салаларындағы білікті кадрлардың болуы өндірістің сапасына тікелей әсер етеді.
Қызмет көрсету саласында да жаңа мүмкіндіктер жеткілікті. Тігіншілік, аспаздық, шаштараз, жөндеу қызметтері, цифрлық қызмет көрсету және басқа да кәсіптер тұрғындардың сұранысын қамтамасыз етіп қана қоймай, шағын бизнеске айнала алады. Мұндай кәсіптердің артықшылығы – үлкен өндірістік база талап етпей, біртіндеп кеңейтуге болатындығында.
Кәсіпкерлікті дамытудың тағы бір нәтижесі – жергілікті өнімнің көбейуі. Аудан тұрғындары күнделікті тұтынатын тауарлар мен қызметтердің бір бөлігін өз елді мекенінен алған кезде жергілікті экономикада ақша айналымы сақталады. Бұл шағын бизнестің тұрақтылығына және жаңа кәсіптердің пайда болуына әсер етеді.
Осы жұмыстардың барлығы бір мақсатқа – халықтың тұрмыс сапасын жақсартуға бағытталады. Жұмыссыздық деңгейін төмендету, тұрақты табыс қалыптастыру, кәсіби мамандар даярлау, қауіпсіз еңбек жағдайын қамтамасыз ету және кәсіпкерлікке қолдау көрсету бір-бірінен бөлек қаралмай, өзара байланыста жүзеге асуы қажет.
Созақ ауданында еңбекке қабілетті азаматтардың өз мүмкіндігін пайдалануына жағдай жасау арқылы әлеуметтік тұрақтылықты күшейтуге болады. Ол үшін мемлекеттік бағдарламалардың мүмкіндіктерін тұрғындарға түсіндіру, жұмыс орындары туралы ақпаратты қолжетімді ету, кәсіптік оқуға бағыттау және жаңа бизнес жобаларды қолдау жұмыстары жүйелі жүргізілуі тиіс.
Еңбек – адамның жеке табысының ғана емес, тұтас аудан экономикасының негізі. Әрбір жаңа жұмыс орны, әрбір ашылған кәсіп және әрбір кәсіби маман ауданның дамуына өз үлесін қосады. Сондықтан жұмыспен қамту мен халықтың кірісін арттыру бағытындағы жұмыстардың нәтижесі нақты азаматтардың өмірінен көрінуі маңызды.
Алдағы кезеңде де Созақ ауданында тұрғындардың еңбек етуіне қолайлы жағдай қалыптастыру, кәсіпкерлік бастамаларды қолдау, сұранысқа ие кадрларды даярлау және еңбек қауіпсіздігін күшейту өзекті болып қала береді. Бұл міндеттер жүйелі орындалған жағдайда аудан тұрғындарының табысы артып, әлеуметтік тұрақтылық нығайып, экономикалық даму жаңа деңгейге көтеріледі.
Об авторе
